هر انسانی چه بزرگسال چه نوجوان ، حتی کودکان نیز در هر
زمان استرس را تجربه می کنند، اما راهکارهایی وجود دارد که به کمک آنها می توانیم
استرس غیرقابل اجتناب را به حداقل رسانده، آن را کنترل کنیم .
استرس چیست ؟ استر نوعی احساس است. این احساس زمانی که به وقایع
خاص واکنش نشان می دهیم به وجود می آید. به عبارتی دیگر استرس پاسخ بدنی مقابله با
چالش ها و آمادگی، برای بررسی موقعیت دشوار با تمرکز قدرت ، استقامت و هشیاری
فزاینده است. رویدادهایی که استرس را فرا می خوانند فشارزا یا استرس زا نامیده می
شوند. آنها دامنه ی وسیعی از موقعیت ها را در بر می گیرند. انسان به این عوامل
فشارزا از طریق فعال سازی سیستم عصبی و هورمون های خاص پاسخ می دهد. به این ترتیب
که هیپوتالاموس به غده های آدرنال، علایمی را می فرستد تا مقدار بیشتری هورمون های
آدرنالین و کورتیزول تولید کرده ، آنها را به داخل جریان خون رها کند . این هورمون
ها سرعت ضربان قلب ، تنفس ، فشار خون و سوخت و ساز بدن را تسریع می بخشند. رگهای
خونی منبسط تر شده و اجازه می دهند که جریان خونی بیشتری به گروه های عضلات بزرگتر
وارد شود. مردمک های چشم گشادتر شده تا بینایی ما بیشتر شود. کبد نیز مقداری از
گلوکز ذخیره اش را جهت افزایش انرژی بدن رها می سازد. عرق نیز خارج می شود تا بدن
خنک شود. تمام این تغییرات جسمانی شخص را آماده می کند تا به سرعت و به گونه ای
مؤثر جهت کنترل فشار واکنش نشان بدهد. این واکنش طبیعی به عنوان پاسخ استرس شناخته
می شود.
« استرس خوب و بد »
پاسخ استرس ( همچنین پاسخ جنگ یا گریز نامیده می شود ) در
طول موقعیت های حساس بسیار مهم است. مثل زمانی که راننده ای مجبور
می شود برای اجتناب از تصادف به شدت ترمز کند. همچنین این
پاسخ می تواند به گونه ای خفیف در مواقعی که فشارهای موجود خطری واقعی را به دنبال
ندارند فعال شده باشند، مانند برخاستن برای دریافت ضربه ای نادرست در بسکتبال.
مقداری ازین استرس به فرد کمک می کند تا خودش را آماده ی مقابله با چالش ها کند و
سیستم عصبی نیز به سرعت به حالت طبیعی اش باز می گردد. اما استرس همواره در پاسخ
به چیزهایی که ضروری هستند یا آنهایی که بسیار سریع ایجاد می شوند، رخ نمی دهد.
وقایع مداوم و طولانی مدت نظیر سازگاری یا طلاق یا انتقال
به خانه یا مدرسه ی جدید می توانند استرس زا باشند.
« چه عواملی سبب استرس زیاد می شوند ؟ »
گرچه استرس به اندازه ی کافی می تواند خوب باشد ، اما استرس
زیاد مسأله ای متفاوت است. استرس بسیار زیاد برای هیچ کس زیاد خوب نیست. مثلا وجود
اندکی استرس امتحان، شما را بر می انگیزد تا به خوبی مطالعه کنید. اما پریشانی
زیاد در مورد امتحان مانع ازاین می شود که شما بتوانید بر روی موضوعات درسی متمرکز
بشوید.
فشارهایی که بسیار شدید یا مداوم هستند می توانند سبب احساس
اضافه بار شوند. شرایطی که در زیر مطرح می شوند ، می توانند توانایی بدن را برای
سازگاری مطلوب درهم بشکنند، البته به شرط آنکه برای مدت زمانی طولانی تداوم داشته
باشند.
تهدید
شدن یا مواجهه با خشونت یا آسیب –
فشارهای مربوط به روابط، تعارضات خانوادگی یا هیجاناتی که می توانند به دنبال از
دست دادن فرد مورد علاقه به وجود آمده باشند – مشکلات مداوم در تکالیف درسی که به ناتوانی یادگیری یا
مشکلات دیگر نظیر اختلال نقص توجه، بیش فعالی مرتبط هستند – برنامه های درسی مختلف به گونه ای که فرد وقتی برای
استراحت و آرامش کافی نداشته باشد.
در شرایط
استرس زای شدید، ما نیازمند دریافت مراقبت های خاص هستیم. مثل یک سانحه ی رانندگی
جدی یا یک فاجعه ی طبیعی همچون وقوع زلزله ، یا جاری شدن سیل
برخی
افراد مشکلات اضطرابی دارند و این مشکلات سبب می شود نسبت به شرایط استرس زا
واکنشی افراطی نشان دهند . در این افراد مسایل بسیار کوچک و ناچیز می تواند همچون
بحرنی جلوه گر شود. چنانچه فردی احساس تنش ، آشفتگی ، نگرانی یا استرس کند ممکن
است این مسأله نشانه ی اضطراب باشد که در چنین شرایطی افراد باید از مراقبت های
تخصصی بهره مند شوند.
برخی از
مهم ترین نشانه های استرس زیاد : احساس تحت فشار بودن دائمی ،تحریک
پذیری و بدخلقی؛ نشانه های جسمانی نظیر : مشکلات معدی ، سر درد یا حتی درد قلب ؛
واکنش های آلرژیک نظیر اگزما یا آسم ، مشکلاتی در ارتباط با خوابیدن ، مصرف سیگار
یا الکل ، افسردگی .
تجربه
استرس در هر کسی می تواند متفاوت باشد. مثلا برخی افراد خشمگین شده ، ازین طریق
استرس خود را آشکار می کنند،
در
حالیکه برخی استرس را درونی سازی کرده ، به مشکلاتی چون اختلال های خوردن یا
مشکلات سوء مصرف مواد مبتلا می شوند.
استرس
را کنترل کنید : چطور می توانیم بر
استرس زیاد غلبه کرده یا حتی در اولین گام از آن دوری کنیم؟ مفید ترین روش پیروزی
بر استرس یادگیری نحوه ی مدیریت آن است. مهارت های کنترل استرس در صورتی که به
شیوه ای منظم به کار گرفته شوند ،می
توانند به بترین شکل ممکن کمک کننده باشند.
با
استفاده از این راهکارها می توانید استرس را تحت کنترل در آورید:
در
برابر برنامه ریزی سخت و افراطی مقاومت کنید : هر گاه احساس کردید که تحت
فشار بسیار قرار گرفته اید دست از آن فعالیت بردارید یا فقط به انجام آن اموری
بپردازید که در اولویت قرار دارند. واقع بین باشید : از کمال گرا بودن
بپرهیزید، هیچ کس کامل و بی نقص نیست، انتظار کمال از دیگران نیز می تواند به
میزان استرس شما بیفزاید. از خواب خوب بهره مند شوید : داشتن خواب کافی به بدن و ذهن کمک کرده و شما را
مجهز می کند تا به شیوه یی بهتر با هر عامل فشار زای منفی مقابله کنید.
سعی
کنید آرام باشید : پادزهر طبیعی بدن در برابر استرس ، پاسخ آرمیدگی نامیده
می شود . این پاسخ درست در نقطه ایی مقابل استرس
قرار دارد و احساس بهزیستی و آرامش را در ما به وجود می آورد . از طریق یادگیری
تمرین های ساده ی تنفسی و استفاده از آنها در شرایط استرس زا ، می توان به آرامش
رسید. البته برخورداری از برنامه ریزی خوب جهت انجام فعالیت های لذت بخش و آرامش
دهنده همچون : خواندن کتاب، تفریح یا یک حمام لذت بخش می تواند بسیار مؤثر و کمک
کننده باشد.
مراقبت
از بدن : متخصصان براین باورند که داشتن تمرین های جسمانی منظم به افراد کمک می کند تا
استرس خود را کنترل کنند. رعایت اعتدال بسیار مهم است، زیرا فعالیت های بدنی زیاد
نیز می توانند در ایجاد استرس تأثیرگذار باشند. خوردن غذای کافی نیز به بدن کمک می
کند تا نیروی لازم را به دست آورد. در شرایط استرس زا بدن بیشتر از هروقت دیگری به
انواع ویتامین ها و مواد معدنی نیاز دارد . برخی افراد ممکن است برای رفع تنش به
مصرف مواد روی آورند، گرچه داروها یا اکس استرس را به طور موقت قطع می کند اما
وابستگی به آنها سبب استرس بیشتر می شود ، زیرا این مواد توانایی و مقاومت بدن را
برای خروج و دفع استرس پایین می آورند.
نظاره
گر افکارتان باشید : دیدگاه و نگرش شما
بر نحوه ی مشاهده و درک امور
تأثیر
گذار است. آیا شما از آن دسته افرادی هستید که همواره نیمه ی پر لیوان را می بینند
یا آنهایی که فقط به نیمه ی خالی توجه دارند؟ خوش بینی سالم و منطقی به ما کمک می
کند تا به بهترین شکل با شرایط استرس زا مقابله کنیم .
خودتان
مشکلات کوچک را حل کنید : حل مشکلات روزمره به شما کمک می کند تا احساس کنترل بر
امور داشته باشید اما با اجتناب از آنها فقط به استرس شما اضافه می شود. کسب مهارت
های عاقلانه به شما کمک می کند تا نگاهی درست به مشکلات ،
سنجش و حل آنها داشته باشید . احساس توانمندی در حل مسایل کوچک سبب ایجاد اطمینان
و اعتماد درونی برای حل و پیشروی به سوی مشکلات بزرگتر زندگی می شود. انعطاف
پذیر باشید : وجود این ویژگی سبب می
شود حتی در برابرسطوح بالای استرس بهترین برخورد را داشته باشید. چنانچه می خواهید
به این انعطاف پذیری دست یابید لازم است این نگرش هارا و رفتارها را در وجودتان
پرورش دهید